Fridrih Verle iz Maglića bio je samo dečak kada su ga odveli u logor smrti u Bačkom Jarku. Drugi svetski rat tek što se završio i ljudi su tražili osvetu za masovna stradanja. Verleov jedini “greh” bio je nemačko poreklo.
Oko pola miliona Nemaca živelo je na teritoriji Jugoslavije do Drugog svetskog rata. Bili su inovatori i na ove prostore su donosili tehnologiju. Osnovali su današnji Maglić, tadašnji Buljkes u 18. veku, kada je izgrađena i crkva.
Po završetku Drugog svetskog rata, malo je ostalo onih koji bi se u njoj molili.
PODRŽI STORYTELLER! Naš rad zavisi od podrške zajednice. Ako verujete u profesionalno i odgovorno novinarstvo, pomozite nam da nastavimo da istražujemo i objavljujemo priče koje se retko čuju. DONIRAJ OVDE!
Nemačko kulturno nasleđe Podunavskih Švaba je, iako veliko, dosta zanemareno, kaže konzervatorka Estela Radonjić Živkov. Iako se zanemaruju i nasleđa drugih manjinskih, pa i većinskog naroda, nemačko nasleđe se izdvaja zbog samog konteksta Drugog svetskog rata.
Ipak, Bački Maglić i Bačko Novo Selo se razlikuju. Da ne treba čekati na nekog drugog da rešava probleme, Milica Delić je naučila u nevladinoj organizaciji „Dunav BNS”, čija je članica.
„Mi ćemo biti inicijatori, a ostali ljudi da krenu za nama, jer ako čekamo na drugog, to neće imati nekog velikog učinka”, kaže ova aktivistkinja.
Zbog toga su ljudi okupljeni oko „Dunava” u Bačkom Novom Selu rešili da preduzmu prve korake kako bi obnovili Crkvu Sveta Ane. Ova katolička crkva sagrađana je za smo dve godine. Zidana je od 1827. do 1829. godine.
„Cilj nam je da od toga napravimo nezavisan centar za mlade, za sva udruženja, poljoprivrednike i gazdinstva. Svi su dobrodošli”, kaže Milica Delić.
Trenutno je skinut materijal sa starih zidova. Slede građevinski radovi, pa opremanje prostora nameštajem i IT opremom, planovi su meštana ovog sela.
„Biće to stvarno dobrodošao i topao prostor za sve građane”, nada se Milica.
Osim što će sačuvati sećanje na ljude koji su živeli ovde, renoviranje crkve doprinosi i ljudima sada, jer podstiče udruživanje. Okupljanje oko zajedničkog cilja podstaklo je i meštane susednih sela da se uključe.
„Jedan mali korak smo bliže cilju, ali i to je velika stvar, jer penzioneri i mladi stoje rame uz rame”, kaže Milica.
Estela Radonjić Živkov kaže da je najidealnija situacija kada lokalna zajednica preuzme očuvanje kulturnog nasleđa, jer one to rade najodgovornije.
„Lokalne zajednice su svesne da je to zajedničko nasleđe, samim tim se o njemu staraju sa pažnjom najboljeg domaćina”, kaže konzervatorka.
Deset godina rekonstrukcije crkve u Magliću
Nemačka evangelička crkva u Bačkom Magliću, izgrađena je pre dva veka. Ideja za njenu rekonstrukciju rodila se pre deceniju.
„Želeli smo da crkvu pripremimo za proslavu 200 godina od kako je otvorena” kaže Radomir Zotović, nekadašnji član Opštinskog veća u Opštini Bački Petrovac.
Dodaje da važnu ulogu u rekonstrukciji crkve imaju nekadašnji stanovnici Buljkesa, kako je glasio raniji naziv Maglića. Nemački grad Kirhajm unter Tek i Maglić, potpisali su povelju o partnerstvu, a 2019. godine formirano je i Udruženje za negovanje kulture, međunarodnog razumevanja i nasleđa Kirhajma unter Teka i Bačkog Petrovca.
PREPORUČUJEMO I OVU PRIČU:
„To je prelepa građevina na koju su stanovnici Maglića ponosni. Očuvanjem crkve i njenim pretvaranjem u kulturni centar, želimo da stvorimo mesto za susrete naših naroda”, kaže Hartmut Rehm iz ovog udruženja.
Radomir Zotović se nada da će radovi biti nastavljeni 2027. godine. Dosadašnju obnovu finansirali su i srpski i nemački građani i građanke.
„Naredne godine treba da se obeleži 10 godina partnerskih odnosa grada Kirhajm unter Tek i opštine Bački Petrovac”, kaže Zotović.
Ova crkva mu je važna, jer je simbol njegovog sela. Zaostavština je Nemaca koji su došli 1786. godine i osnovali naselje. Posle Austrijskih ratova ovaj prostor je opusteo, jer austrijska carevina nije dozvolila nikom drugom da se naseli na tom područku, kao, ni mađarska vlastela koja je tu bila pre Turaka, objašnjava Boris Mašić, predsednik Udruženja Podunavskih Nemaca iz Apatina.
Tada su se na ovim prostorima uglavnom naseljavale zanatlije, kako bi se razvila ekonomija. Ostavili su duboki trag u razvoju čitavog područja.
„Nemci su eksperimentisali u poljoprivredi čak i sa proizvodnjom maslina i riže”, priča Mašić.
Nakon smrti Marije Terezije, ovaj kraj otvara se za sve nacionalnosti, pa je bilo i francuskih i španskih naselja.
Nakon Drugog svetskog rata, AVNOJ je na drugom zasedanju celokupno nemačko stanovništvo proglasio krivim.
Godine 1948. u Srbiji je živelo više od 41 hiljada Nemaca. Prema poslednjem popisu sada ih je nešto više od dve i po hiljade.
„Tabui vezani za Nemce su sada već prevaziđeni, ali to ne znači da je zaustavljeno uništavanje njihovog kulturnog nasleđa u Vojvodini”, smatra Boris Mašić.
Navodi primer crkve u Titelu koja je srušena zbog opasnosti od obrušavanja. Ratkovo, Karavukovo, Kolut, Stanišić, Čonoplja i Obrovac takođe imaju nemačke crkve koje u ugrožene. Od Drugog svetskog rata u Vojvodini je srušeno 65 crkava.
„Bačko Novo Selo i Maglić su retka mesta u kojima postoje inicijative da se ove crkve očuvaju”, naglašava Mašić.
